Εισαγωγή & Ιστορικό Android

Εισαγωγή

Το workshop αυτό έχει σκοπό να εξηγήσει γιατί το Android, παρά τον χαρακτηρισμό του ως “open source” λειτουργικό σύστημα, καταλήγει να είναι ένα από τα πιο κλειστά και ελεγχόμενα οικοσυστήματα λογισμικού, και πώς μπορούμε ως χρήστες να ανακτήσουμε τον έλεγχο της συσκευής μας, μειώνοντας την εξάρτηση από τη Google (degoogling) και αφαιρώντας περιττό/κατασκοπευτικό λογισμικό (debloating).

Δεν χρειάζεται να φτάσει κανείς στα άκρα. Υπάρχουν διαβαθμίσεις — από ένα απλό απενεργοποίημα εφαρμογής μέσα από τις ρυθμίσεις, μέχρι πλήρη αντικατάσταση του λειτουργικού συστήματος με ένα de-googled custom ROM. Ο καθένας διαλέγει το επίπεδο που ταιριάζει στις ανάγκες, τις γνώσεις και την ανοχή ρίσκου του.

Ιστορικό: Android, Google και το μονοπώλιο

2003 — Το Android ξεκινά ως Android Inc., ένα λειτουργικό σύστημα σχεδιασμένο για ψηφιακές κάμερες. Στη συνέχεια η ομάδα αλλάζει πορεία, με στόχο τη δημιουργία ενός ανοιχτού λειτουργικού για φορητές συσκευές, όπου οι κατασκευαστές θα μπορούσαν να κάνουν customize το OS ανάλογα με το hardware τους. Δεν είχε ιδιαίτερη εμπορική επιτυχία σε αυτή τη φάση.
2005 — Η Google εξαγοράζει την Android Inc., με σκοπό να δημιουργήσει το δικό της λειτουργικό σύστημα για κινητά διατηρώντας εμφανισιακά το open-source μοντέλο. Ιδρύεται το Open Handset Alliance (OHA), μια συμμαχία κατασκευαστών (Samsung, HTC, Motorola κ.ά.) που συνεργάζονται για την ανάπτυξη της πρώτης έκδοσης του Android — αυτής που εξέδωσε η Google.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι κάθε συσκευή που θέλει να κυκλοφορήσει με Android και να διαθέτει τις βασικές εφαρμογές του (gapps), πρέπει πρώτα να λάβει έγκριση από τη Google μέσω συμφωνίας για τα Google Mobile Services (GMS). Καταλήγουμε λοιπόν σε ένα de facto μονοπώλιο, παρουσιασμένο ως “open source” οικοσύστημα.
AOSP (Android Open Source Project) — Τα περισσότερα πραγματικά open-source projects είναι ανοιχτά σε εξωτερική συμμετοχή: εθελοντές και εταιρείες μπορούν να συμμετέχουν στις αποφάσεις και την ανάπτυξη σε πραγματικό χρόνο. Το AOSP λειτουργεί αντίθετα: η ανάπτυξη γίνεται κλειστά, εσωτερικά στη Google, και μόνο όταν κλείσει ο κύκλος μιας έκδοσης δημοσιεύεται ο κώδικας. Είναι, ειρωνικά, ένα από τα πιο “κλειστά” open-source projects που υπάρχουν.
Πίεση σε τρίτους developers — Η Google ασκεί έμμεση πίεση στους developers εφαρμογών να χρησιμοποιούν αποκλειστικά τις δικές της βιβλιοθήκες (π.χ. Google Play Services APIs για push notifications μέσω Firebase Cloud Messaging, maps, in-app purchases, κ.λπ.), κάτι που αυξάνει περαιτέρω την εξάρτηση ολόκληρου του οικοσυστήματος από τη Google — ακόμα κι όταν ο τελικός χρήστης δεν το αντιλαμβάνεται.

Πώς το Play Store ελέγχει το Android

Για να μπορεί ένας κατασκευαστής (OEM) να διαθέσει συσκευή με προεγκατεστημένο Play Store, πρέπει πρώτα να έχει συμφωνήσει στους όρους του OHA και να αδειοδοτήσει τα GMS. Αυτό συνεπάγεται πρακτικά τα εξής:

Τα gapps (Google apps) έρχονται πακέτο μαζί με το GMS — δεν μπορεί ένας κατασκευαστής να πάρει “μόνο” το Play Store χωρίς τα υπόλοιπα Google frameworks.
Οι συμφωνίες OEM δεν επιτρέπουν προεγκατάσταση εναλλακτικών app stores εξ ορισμού σε πολλές περιπτώσεις, ή τουλάχιστον δυσχεραίνουν την ίση προβολή τους.
Το Play Store είναι ουσιαστικά υποχρεωτικό ως σημείο πρόσβασης χρηστών (user reach) — οι developers στοχεύουν εκεί επειδή εκεί είναι το κοινό.
Η Google δεν επιτρέπει σε OEMs να κάνουν fork το Android (δηλαδή να φτιάξουν τη δική τους ασύμβατη παραλλαγή) αν θέλουν να διατηρήσουν την πρόσβαση στα GMS. Αυτό ουσιαστικά καθιστά το GMS “μέρος” του ίδιου του Android project, παρόλο που τυπικά είναι ξεχωριστό, proprietary λογισμικό.

Το αποτέλεσμα είναι ένα οικοσύστημα όπου η “επιλογή” του χρήστη είναι ψευδαίσθηση: όλες σχεδόν οι συσκευές που φτάνουν στο ράφι έρχονται με τα ίδια Google services προεγκατεστημένα και βαθιά ενσωματωμένα στο σύστημα (π.χ. ως system apps χωρίς δυνατότητα πλήρους απεγκατάστασης).

Τα σημαντικότερα gapps

Εφαρμογή	Λειτουργία
Google Search / Assistant	Αναζήτηση, φωνητικός βοηθός
Google Chrome	Browser
Google Play Store	App store
Google Drive	Cloud αποθήκευση
Google Photos	Διαχείριση φωτογραφιών/βίντεο
Gmail	Email
YouTube / YouTube Music	Video/Μουσική
Google Maps	Πλοήγηση, τοποθεσία
Google Calendar	Ημερολόγιο
Google Meet	Βιντεοκλήσεις
Google Contacts	Επαφές
Google Messages	SMS/RCS
Google Keep	Σημειώσεις
Google Play Movies & TV / Google TV	Ταινίες/σειρές
Google News	Ειδήσεις
Google Files	Διαχείριση αρχείων
Google Pay	Πληρωμές
Google Translate	Μετάφραση
Google Podcasts	Podcasts
Google Lens	Οπτική αναζήτηση